05-26-2008, 04:07 PM
XVIII. yüzyılda Nedim ile Galip arasında yetişen ve bir asra yakın ömür sürerek Sultan Ahmet III. ile Mahmut II. arasında 8 padişah devrini idrak etmiş olan şöhretli bir Türk şairidir. Kahramanmaraş'ta Sünbül Zadeler unvanı ile maruf bir ulema ailesinden Raşit Efendinin oğludur. Kahramanmaraş'ta doğmuş ve Kahramanmaraş Medreselerinde Kahramanmaraş ulemasından ders ve icazet almıştır. Asıl adı Mehmet'tir. Babası Râşit efendi alim ve şair bir zat olduğu gibi, büyük babası Kahramanmaraş Müftüsü Mehmet efendi de fıkıh sahasında muhtelif eserleri bulunan bir şahsiyettir. Çocukluk ve gençliğini Kahramanmaraş'ta geçiren Vehbi Müderris olduktan sonra istanbul'a gitmiş, Kadılıklarda bulunmuş ve daha sonra divan hizmetlerine girerek, Arapça ve Farsça'yı pek iyi bildiği ve devletin mühim mektuplarını muvaffakiyetle kaleme aldığı için Hâcegânlik rütbesi ile taltif edilmiştir. (1775) da Sultan Abdulhamit I. tarafından elçi olarak İran'a gönderildi. Dönüşünde yine kaza meslekine girerek bir çok kadılıklarda bulunmuş ve 90 yaşlarında iken 1224 (29 Nisan 1809) de İstanbul'da ölmüş ve Edirnekapı dışına gömülmüştür.
Halen mezarından eser kalmamıştır. Sünbül Zadenin doğumu sırasında Halep'te babası nın yanında naiblik ile bulunan şair Seyit Hüseyin'in arzusu üzerine kendisine Vehbi adı verilmiştir. Sünbül - Zade Vehbi'den 73 yıl önce ölen, şiir yönünden üstün görülen ve meşhur Sultan Ahmet Çeşme-sindeki; "Tarihi Sultan Ahmet'in cari zebani lüleden" "Aç besmeleyle iç suyu Han Ahmed'e eyle dua" tarih kasidesinin şairi Seyit Hüseyin'de (Vehbi) mahlasını kullanırdı ki, ikisini biribirinden ayırdetmek için Seyit Vehbi'ye (Vehbi-i Ka dim), Sünbül-Zade Vehbiye (Vehbi-i Cedid) diyenler vardır. Sünbül-Zade Vehbi Seyit Vehbiden fazla ünsalmış. "Sultanüşşüara" namını almış ve popüler olmuştur. Eserleri pek muteber sayılırdı ve Sünbül - Zade, son ilmi yenilikler devresine kadar tanınmakta idi. Klasik Doğu dillerinde bilgisi mükemmeldi. Türk çocuklarına Farsça'yı kolay öğretmek için (Tuhfe-i Vehbi)yi, Arapça'yı kolay öğretmek için (Nühbei Vehbi) yi yazmıştır. Bu manzum eserler Türkiye'de medreseler kapatılıncaya kadar yegane kitap olarak okutulmuş ve çok rağbet görmüştür. Tuhfenin tabılan 30'a kadar yaklaşmıştır. Sünbül-Zade nin birde, şair Nabinin (Hayriye) sine Nazire olarak oğlu Lutfullah için yazdığı ahlaki öğütler manzum eseri, (Lütftye) adlı didaktik mahiyette mesnevisi vardır. Mükemmel ve mürettep divanı ve ayrıca (Şevkengiz) isimli mesnevisi, (manzum hikaye) si de basılmıştır. Münşeat adlı eseri bir yangında yok olmuş ise de, bazı parçalarına yazma mecmualarda, Letaifi-inşa, Münşeat-i Aziye gibi mün-tehabat kitaplarında taşlanmaktadır. Ayrıca Sürüri'nin hicivlerine karşılık Sünbül-Zade Vehbi, kendisinin yazdığı hicivlerini bilahere yakmıştır. Sünbül-Zade Vehbi tabu ve kolay nazım söylemekle şöhret kazanmış, zamanında latifeleri, fıkraları ve nükteleriyle sevilmiş ve ün salmıştır. "Suhan" redifli uzun kasidesi çok tanınmıştır. Şu beyit darbı mesel olmuş sözlerindendir:
Sirkati şi'ir edene kafi zeban lazımdır.
Böyledir şer-i belagatda fetavayi suhan.
Sünbül-Zâde ailesinden Vehbi'nin babası da dahil, başka şairler ve meşhurlar da yetişmiştir. Sünbül-Zade ailesi Kahramanmaraş'ta halen yaşamakta ve devam etmektedir. Sünbül-Zade Vehbi hakkında daha geniş bilgi için İslam Ansiklopedisinden faydalanılabilir. Zevk, safa ve eğlenceye düşkün olan Vehbi'nin bir cönkten aldığımız gazellerinden birini aşağıya koyuyoruz:
Destini çekti rıza vermedi amma buse
O şehrin ruhsatı var mı acaba pa-buse
Öptüm üç kerre iki buse niyaz etmiş iken
Dedi naz ile gülüp ol gül-ziba buse
Mutriba buselik et nağmeyi kim dilberden
Ede uşşak usal temenna buse
Tak-i ebrusunun üstünden o bala-kaddim
Hele üftade-dile verdi bir ala buse
Vehbi'ya yar ile der-hab olacak geldi rakib
Yine hayfa ki basıldık bu gice kabuse
Halen mezarından eser kalmamıştır. Sünbül Zadenin doğumu sırasında Halep'te babası nın yanında naiblik ile bulunan şair Seyit Hüseyin'in arzusu üzerine kendisine Vehbi adı verilmiştir. Sünbül - Zade Vehbi'den 73 yıl önce ölen, şiir yönünden üstün görülen ve meşhur Sultan Ahmet Çeşme-sindeki; "Tarihi Sultan Ahmet'in cari zebani lüleden" "Aç besmeleyle iç suyu Han Ahmed'e eyle dua" tarih kasidesinin şairi Seyit Hüseyin'de (Vehbi) mahlasını kullanırdı ki, ikisini biribirinden ayırdetmek için Seyit Vehbi'ye (Vehbi-i Ka dim), Sünbül-Zade Vehbiye (Vehbi-i Cedid) diyenler vardır. Sünbül-Zade Vehbi Seyit Vehbiden fazla ünsalmış. "Sultanüşşüara" namını almış ve popüler olmuştur. Eserleri pek muteber sayılırdı ve Sünbül - Zade, son ilmi yenilikler devresine kadar tanınmakta idi. Klasik Doğu dillerinde bilgisi mükemmeldi. Türk çocuklarına Farsça'yı kolay öğretmek için (Tuhfe-i Vehbi)yi, Arapça'yı kolay öğretmek için (Nühbei Vehbi) yi yazmıştır. Bu manzum eserler Türkiye'de medreseler kapatılıncaya kadar yegane kitap olarak okutulmuş ve çok rağbet görmüştür. Tuhfenin tabılan 30'a kadar yaklaşmıştır. Sünbül-Zade nin birde, şair Nabinin (Hayriye) sine Nazire olarak oğlu Lutfullah için yazdığı ahlaki öğütler manzum eseri, (Lütftye) adlı didaktik mahiyette mesnevisi vardır. Mükemmel ve mürettep divanı ve ayrıca (Şevkengiz) isimli mesnevisi, (manzum hikaye) si de basılmıştır. Münşeat adlı eseri bir yangında yok olmuş ise de, bazı parçalarına yazma mecmualarda, Letaifi-inşa, Münşeat-i Aziye gibi mün-tehabat kitaplarında taşlanmaktadır. Ayrıca Sürüri'nin hicivlerine karşılık Sünbül-Zade Vehbi, kendisinin yazdığı hicivlerini bilahere yakmıştır. Sünbül-Zade Vehbi tabu ve kolay nazım söylemekle şöhret kazanmış, zamanında latifeleri, fıkraları ve nükteleriyle sevilmiş ve ün salmıştır. "Suhan" redifli uzun kasidesi çok tanınmıştır. Şu beyit darbı mesel olmuş sözlerindendir:
Sirkati şi'ir edene kafi zeban lazımdır.
Böyledir şer-i belagatda fetavayi suhan.
Sünbül-Zâde ailesinden Vehbi'nin babası da dahil, başka şairler ve meşhurlar da yetişmiştir. Sünbül-Zade ailesi Kahramanmaraş'ta halen yaşamakta ve devam etmektedir. Sünbül-Zade Vehbi hakkında daha geniş bilgi için İslam Ansiklopedisinden faydalanılabilir. Zevk, safa ve eğlenceye düşkün olan Vehbi'nin bir cönkten aldığımız gazellerinden birini aşağıya koyuyoruz:
Destini çekti rıza vermedi amma buse
O şehrin ruhsatı var mı acaba pa-buse
Öptüm üç kerre iki buse niyaz etmiş iken
Dedi naz ile gülüp ol gül-ziba buse
Mutriba buselik et nağmeyi kim dilberden
Ede uşşak usal temenna buse
Tak-i ebrusunun üstünden o bala-kaddim
Hele üftade-dile verdi bir ala buse
Vehbi'ya yar ile der-hab olacak geldi rakib
Yine hayfa ki basıldık bu gice kabuse